پیسی

پیسی (ویتیلیگو) چیست؟ علل، انواع، درمان و مراقبت‌های کامل

پیسی (ویتیلیگو) چیست؟
پیسی (Vitiligo) که با نام بَرَص نیز شناخته می‌شود، یک بیماری مزمن و غیرواگیر پوستی است که در آن سلول‌های تولیدکننده رنگدانه پوست (ملانوسیت‌ها) از بین می‌روند یا عملکرد خود را متوقف می‌کنند . در نتیجه، لکه‌های سفید شیری یا شیری-سفید با مرزهای مشخص در قسمت‌های مختلف بدن ظاهر می‌شوند .

این بیماری در تمام نژادها و در هر دو جنس دیده می‌شود و شیوع جهانی آن حدود ۰.۵ تا ۲ درصد است . اگرچه پیسی در هر سنی ممکن است شروع شود، اما حدود نیمی از افراد مبتلا، اولین لکه‌ها را قبل از ۲۰ سالگی تجربه می‌کنند . پیسی به خودی خود خطرناک نیست و تهدیدی برای زندگی محسوب نمی‌شود، اما می‌تواند تأثیرات روانی قابل توجهی بر کیفیت زندگی فرد داشته باشد .

💡 نکته مهم: پیسی واگیردار نیست و از طریق تماس با فرد مبتلا، استفاده از حوله مشترک یا استخر منتقل نمی‌شود .

انواع پیسی
پیسی بر اساس الگوی گسترش و توزیع لکه‌ها به چند نوع اصلی تقسیم می‌شود:

نوع ویژگی‌ها شیوع
غیرقطعه‌ای (Non-segmental) / ویتیلیگو ولگاریس شایع‌ترین نوع؛ لکه‌ها به صورت متقارن در هر دو طرف بدن ظاهر می‌شوند (مثلاً هر دو دست یا هر دو زانو). سیر بیماری معمولاً با دوره‌های پیشرفت و توقف همراه است . حدود ۸۵-۹۰٪ موارد
قطععه‌ای (Segmental) لکه‌ها تنها در یک سمت بدن و معمولاً در امتداد یک مسیر عصبی خاص قرار دارند. اغلب در سنین پایین‌تر شروع می‌شود و پس از یک دوره پیشرفت (معمولاً ۶ تا ۲۴ ماه) تثبیت می‌شود . حدود ۱۰-۱۵٪ موارد
مختلط (Mixed) ترکیبی از ویژگی‌های نوع قطعه‌ای و غیرقطعه‌ای . نادر
نوع تعیین‌نشده (Unclassified) ضایعات محدود به یک ناحیه از بدن که هنوز نمی‌توان نوع آن را مشخص کرد . –
علاوه بر انواع فوق، بر اساس میزان درگیری بدن نیز می‌توان پیسی را به زیرگروه‌های زیر تقسیم کرد :

نوع منتشر (شایع): لکه‌های پراکنده در نقاط مختلف بدن

نوع عمومی (گسترده): درگیری بیش از ۵۰٪ سطح بدن

نوع آکروفاسیال: درگیری محدود به سر، صورت، دست‌ها و پاها

نوع مخاطی: درگیری منحصراً در نواحی مخاطی (لب‌ها، دهان، ناحیه تناسلی)

علل و عوامل ایجاد پیسی
علت دقیق پیسی به طور کامل شناخته نشده است، اما شواهد قوی نشان می‌دهد که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، خودایمنی و محیطی در ایجاد آن نقش دارند .

۱. بیماری خودایمنی (مهم‌ترین علت)
پیسی به عنوان یک بیماری خودایمنی شناخته می‌شود. در این شرایط، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول‌های سالم خود (ملانوسیت‌ها) حمله کرده و آن‌ها را از بین می‌برد . این نظریه با مشاهده همزمانی پیسی با سایر بیماری‌های خودایمنی و همچنین موفقیت درمان‌های سرکوب‌کننده ایمنی در کنترل آن، تأیید شده است .

۲. ژنتیک و سابقه خانوادگی
عوامل ژنتیکی نقش مهمی در استعداد ابتلا به پیسی دارند :

حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از افراد مبتلا، سابقه خانوادگی مثبت دارند .

وجود یک خویشاوند درجه یک مبتلا، خطر ابتلا را افزایش می‌دهد، اما اکثر افراد با سابقه خانوادگی هرگز به پیسی مبتلا نمی‌شوند .

۳. عوامل محیطی و محرک‌ها (Triggers)
در افراد مستعد ژنتیکی، عوامل زیر می‌توانند باعث شروع یا تشدید بیماری شوند:

دسته محرک مثال‌ها
آسیب فیزیکی به پوست (پدیده کوبنر) خراشیدگی، بریدگی، آفتاب سوختگی شدید، اصطکاک مداوم (لباس تنگ، ساعت، کمربند)
قرارگیری در معرض مواد شیمیایی خاص فنول‌ها و کاتکول‌ها (گاهی در رنگ مو، چسب‌ها، محصولات لاستیکی)
استرس عاطفی شدید بسیاری از بیماران شروع یا تشدید بیماری را به دوره‌های استرس‌زای زندگی خود نسبت می‌دهند
آفتاب سوختگی قرارگیری بیش از حد در معرض نور خورشید و سوختگی
۴. استرس اکسیداتیو
نظریه “استرس اکسیداتیو” یا “چند ضربه” (Multiple Hits) بیان می‌کند که رادیکال‌های آزاد (مولکول‌های ناپایدار) به ملانوسیت‌ها آسیب می‌زنند و آن‌ها را در برابر حملات سیستم ایمنی آسیب‌پذیرتر می‌کنند .

۵. بیماری‌های همراه (کموربیدیتی)
افراد مبتلا به پیسی بیشتر در معرض سایر بیماری‌های خودایمنی هستند :

دسته بیماری‌های همراه شیوع نسبی
بیماری‌های تیروئید (شایع‌ترین) کمکاری یا پرکاری تیروئید، به ویژه تیروئیدیت هاشیموتو و گریوز
دیابت نوع ۱ بیشتر از جمعیت عمومی
کمخونی پرنیشیوز (کمبود ویتامین B12) بیشتر از جمعیت عمومی
آلوپسی آره آتا (ریزش سکه‌ای مو) ارتباط قابل توجه
بیماری آدیسون (نارسایی آدرنال) نادر اما مرتبط
پسوریازیس و لوپوس در برخی مطالعات گزارش شده است
به همین دلیل، پزشکان ممکن است پس از تشخیص پیسی، آزمایش‌های خون برای بررسی عملکرد تیروئید، سطح ویتامین B12 و قند خون تجویز کنند .

علائم پیسی
علائم پوستی (اصلی)
علامت اصلی پیسی، ایجاد لکه‌های سفید شیری یا شیری-سفید با ویژگی‌های زیر است:

شکل و مرز لکه‌ها گرد یا بیضی با مرزهای کاملاً مشخص (اغلب با حاشیه تیره‌تر یا التهاب خفیف در حاشیه لکه در موارد فعال)
سطح پوست کاملاً صاف و طبیعی (بدون پوسته ریزی، ضخیم شدگی یا تغییر بافت)
محل‌های شایع صورت (اطراف چشم و دهان)، دست‌ها (پشت دست و انگشتان)، مچ‌ها، آرنج‌ها، زانوها، مچ پاها، زیر بغل، کشاله ران، ناف و اطراف مقعد
تقارن در نوع غیرقطعه‌ای، لکه‌ها معمولاً به صورت متقارن در هر دو طرف بدن ظاهر می‌شوند
حساسیت به آفتاب نواحی درگیر فاقد ملانین هستند و بسیار مستعد آفتاب سوختگی می‌باشند
درگیری مو و ناخن
سفید شدن مو (لکوتریشیا): موهای موجود در لکه‌های پیسی (از جمله مژه‌ها، ابروها و موهای پوست سر) اغلب سفید می‌شوند . این علامت معمولاً نشان‌دهنده درگیری عمیق‌تر و پاسخ کمتر به درمان است .

درگیری ناخن: در برخی موارد، ناخن‌ها نیز ممکن است دچار تغییراتی مانند خطوط طولی یا حفره‌های سطحی شوند .

علائم چشمی و شنوایی (نادر)
التهاب چشم (یووئیت و کوروئیدیت): از آنجایی که سلول‌های رنگدانه‌ساز در چشم نیز وجود دارند، در موارد نادر، پیسی می‌تواند با التهاب لایه‌های میانی چشم همراه باشد .

کاهش شنوایی جزئی: ملانین در گوش داخلی نیز وجود دارد و درگیری آن ممکن است باعث کاهش شنوایی خفیف در برخی افراد شود .

تشخیص پیسی
تشخیص پیسی باید توسط پزشک متخصص پوست و مو انجام شود.

روش تشخیصی
معاینه بالینی مشاهده ظاهر مشخص لکه‌ها (سفید شیری، مرز مشخص، سطح صاف) – در بیشتر موارد برای تشخیص کافی است
لامپ وود (Wood’s lamp) یک لامپ فرابنفش دستی که نواحی فاقد رنگدانه را به صورت سفید درخشان نشان می‌دهد و به افتراق پیسی از سایر علل کمرنگی پوست کمک می‌کند
بیوپسی پوست در موارد نادر و مشکوک (برای رد سایر بیماری‌های مشابه)
آزمایش خون برای بررسی بیماری‌های همراه (عملکرد تیروئید، ویتامین B12، قند خون، آنتی‌بادی‌های خودایمنی)
تشخیص افتراقی
لکه‌های سفید پوست همیشه به معنای پیسی نیستند. سایر علل کمرنگی پوست عبارتند از :

بیماری ویژگی‌های افتراقی
زگیل گلسنگی (Tinea versicolor) لکه‌های روشن با پوسته‌ریزی ریز (شبیه نقشه)، ناشی از قارچ؛ با ضایعات خارش‌دار همراه است
پیسی پس از التهاب (PIH) کمرنگی پوست به دنبال التهاب (اگزما، پسوریازیس، سوختگی)؛ مرز نامشخص
پیسی آلبا (Pityriasis alba) لکه‌های روشن با پوسته‌ریزی ظریف، اغلب در کودکان روی گونه‌ها
آلبینیسم (Oculocutaneous albinism) بیماری ژنتیکی مادرزادی با کاهش رنگدانه در سراسر بدن (از بدو تولد)
کمرنگی ناشی از مواد شیمیایی تماس با مواد شیمیایی خاص که ملانوسیت‌ها را تخریب می‌کنند
درمان پیسی
هشدار مهم: پیسی یک بیماری مزمن و عودکننده است و درمان قطعی برای آن وجود ندارد . هدف درمان‌ها کنترل گسترش بیماری، تحریک رنگدانه‌سازی (ریپیگمانتاسیون) و بهبود ظاهر پوست است. درمان زودهنگام معمولاً نتایج بهتری به همراه دارد .

آیا پیسی درمان قطعی دارد؟
خیر، در حال حاضر درمان قطعی برای پیسی وجود ندارد. اما روش‌های درمانی متعددی برای کنترل گسترش بیماری و بازگرداندن رنگدانه به پوست وجود دارد .

آیا پیسی مسری است؟
خیر، پیسی به هیچ وجه مسری نیست و از طریق تماس، استفاده از حوله مشترک یا استخر منتقل نمی‌شود .

آیا پیسی با سرطان پوست مرتبط است؟
خیر، پیسی به خودی خود خطر سرطان پوست را افزایش نمی‌دهد. با این حال، نواحی درگیر پیسی فاقد محافظت طبیعی در برابر آفتاب هستند و اگر به درستی محافظت نشوند، خطر آفتاب سوختگی و به تبع آن سرطان پوست در درازمدت افزایش می‌یابد .

آیا رژیم غذایی خاصی برای پیسی مفید است؟
هیچ رژیم غذایی خاصی برای درمان پیسی ثابت نشده است. اما رژیم غذایی متعادل و سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها (میوه‌ها و سبزیجات رنگارنگ)، ویتامین B12 و ویتامین D ممکن برای سلامت عمومی مفید باشد. برخی مطالعات تأثیر مکمل‌های خاص (مانند جینکو بیلوبا، پلیپودیوم لئوکوتوموس) را بررسی کرده‌اند، اما شواهد قطعی نیست .

آیا پیسی در بارداری بدتر می‌شود؟
تأثیر بارداری بر پیسی متغیر است. برخی زنان بهبود، برخی بدتر شدن و برخی بدون تغییر را تجربه می‌کنند. بسیاری از داروهای پیسی (کورتون خوراکی، فتوتراپی) در بارداری با احتیاط مصرف می‌شوند و باید با پزشک مشورت شود.

آیا ویتامین D برای پیسی مفید است؟
برخی مطالعات نشان داده‌اند که افراد مبتلا به پیسی ممکن است سطوح پایین‌تری از ویتامین D داشته باشند. مصرف مکمل ویتامین D در صورت کمبود ممکن است مفید باشد، اما نقش مستقیم آن در درمان پیسی ثابت نشده است .

جمع‌بندی
پیسی (ویتیلیگو) یک بیماری مزمن، خودایمنی و غیرواگیر پوستی است که با ایجاد لکه‌های سفید شیری در قسمت‌های مختلف بدن مشخص می‌شود. این بیماری به دلیل تخریب ملانوسیت‌ها (سلول‌های تولیدکننده رنگدانه) توسط سیستم ایمنی ایجاد می‌شود و در افراد با استعداد ژنتیکی، عوامل محیطی مانند آفتاب سوختگی، آسیب فیزیکی و استرس می‌توانند آن را تحریک کنند.

نکات کلیدی برای مدیریت پیسی:

درمان قطعی وجود ندارد – هدف درمان، کنترل گسترش و بازگرداندن رنگدانه به پوست است

محافظت از آفتاب (SPF 50+) – غیرقابل مذاکره برای تمام نواحی درگیر، به دلیل خطر آفتاب سوختگی

درمان زودهنگام – نتایج بهتری به همراه دارد

کورتیکواستروئید موضعی خط اول درمان برای لکه‌های محدود است

فتوتراپی NB-UVB مؤثرترین روش برای موارد گسترده است

روکسولیتینیب (مهارکننده JAK) جدیدترین درمان اختصاصی پیسی با نتایج امیدوارکننده است

بررسی بیماری‌های همراه (به ویژه تیروئید و دیابت) در تمام بیماران مبتلا به پیسی توصیه می‌شود

حمایت روانی و مشاوره جزئی ضروری از مدیریت بیماری است، به ویژه در نوجوانان و بزرگسالان جوان

رزرو وقت و مشاوره تخصصی

برای دریافت مشاوره تخصصی و بررسی نوع اسکار پوستی همین حالا با شماره کلینیک تخصصی دکتر نازنین رستاقی تماس بگیرید.

09178851773